photoalefbe

 

تئوری مقدماتی عکاسی

علاقمندان هنر عکاسی معتقدند وبلاگ فتو الف-ب چون تئوری تکنیک عکاسی ندارد، درک و تجسم درس‌ها قدری مشکل است. من فکر میکردم داستان سرعت و دیافراگم یا واید و تله را دیگه همه فوت آبند و ضروری نیست که سر دوستان را با تئوری خسته کننده عکاسی درد بیاورم. ولی اگر بعضی از بازدید کنندگان واقعاً به آن احتیاج دارند، بطور خلاصه و در حد ضرورت تئوری عکاسی را شرح میدهم. امیدوارم دوستان حرفه‌ای حوصله‌شان سر نرود و این قسمت را تحمل کنند.

متشکرم

مسعود معصومی

 

تئوری مقدماتی عکاسی

 

فتوگرافی از دو لغت Photo به معنی نور و Graphie به معنی نقاشی کردن بزبان یونانی تشکیل شده، که به فارسی معنی نقاشی با نور را میدهد.

با کمک چند وسیله مکانیکی و شیمیایی میتوان یک تصویر را روی یک سطح صاف از قبیل شیشه، کاغذ، فیلم، پارچه ثبت کرد. مجموعه این اعمال که صرفاً یک تکنیک محسوب می‌شود به نام عکاسی یا تصویر‌برداری نامیده میشود.

دوربین: وسیله‌ای که توسط آن سوژه‌ی مورد نظر خود را در آن مشاهده میکنیم. این وسیله از قسمت‌های زیر بوجود میاید: لنز - پرده دیافراگم - پرده سرعت - منشور یا شیشه تصویر - و فیلم (یا سی سی دی). سوژه یا تصویر بعد از گذشتن از لنز و بعد از کنترل شدت آن توسط دو عامل سرعت و دیافراگم،  مطابق دلخواه ما روی صفحه حساس یا فیلم ثبت خواهد شد.

این وسایل و بخش‌های مختلف آن در تمام دوربین‌های ساخته شده یکسان و استاندارد است که با شناختن و فراگیری آنها در همه جا و با تمام دوربین‌ها کاربردی یکسان دارد.

دوربین‌‌ها در رابطه با اندازه‌ی فیلم آن دوربین تقسیم بندی می‌شوند.

۱ - دوربین‌های بزرگ Large Format که در ایران به آن دوربین فانوسی هم می‌گویند اندازه فیلم این دوربین عبارتند از: 10X12cm/4X5inch و 13X18cm/5X7inch و 20X25cm/8X10inch 

محاسن: قابلیت رتوش - امکان چاپ بزرگ - امکانات تکنیکی*

معایب: کندی عمل - وزن زیاد - تعداد فیلم کم - گرانی قیمت

موارد مصرف: معماری - تبلیغاتی - صنعتی - تکنیکی - فتودکور

* این دوربین میتواند از یک مکعب تصویری تهیه کند که چهار زاویه‌ی سطح روبرو ۹۰ درجه باشد در ضمن سطح بالایی و کناری هم دیده شود. یا یک آسمان خراش در تصویر کاملاً عمود و قائمه دیده شود. این عمل به علت قابلیت حرکت دادن صفحه لنز و صفحه تصویر به بالا و پائین فقط در دوربین‌های بزرگ انجام پذیر است.

دوربین‌های متوسط: که در ایران به نام دوربین ۱۲۰ یا رول نامیده میشود. اندازه فیلم آنها عبارتند از:

6X4 تعداد فریم ۱۶عدد - 6X6 تعداد فریم ۱۲عدد - 6X7 تعداد فریم ۱۰عدد - 6X9 تعداد فریم ۸عدد

محاسن: قابلیت رتوش - امکان چاپ بزرگ

معایب: عدم امکانات تکنیکی - تعداد کم فیلم

موارد مصرفی: طبیعت - پرتره استودیوئی - اجزاء معماری و اشیای کوچک تبلیغاتی

دوربین‌های کوچک: به نام ۱۳۵ میلیمتر معروف است.

اندازه فیلم آن 24X36mm است نوع فیلم متداول آن ۳۶ تایی و ۲۴ تایی است.

محاسن: وزن کم - سرعت عمل - تنوع لنز - تعداد فیلم زیاد

معایب: عدم امکانات تکنیکی - عدم امکان چاپ بزرگ - عدم امکان رتوش

موارد مصرف: خبری - ورزشی - جنگ - روزنامه‌نگاری - زندگی مردم

 

عدسی یا لنز

لنزها در رابطه با زاویه دید آنها تقسیم بندی می‌شوند:

Fish eye         180 - 210         6mm-14mm

Super Wide    90 - 120          15mm-21mm

       Wide              65 - 88            24mm-35mm

          Normal        47                    50mm-55mm*

Tele               12 - 32            90mm-200mm

          Super Tele     1 - 6               300mm-1600mm

*عدد لنز نرمال هر دوربین تقریباً برابر با قطر فیلم (یا سی سی دی) آن دوربین است. مثلاً

135-50mm - 6X6-80mm - 4X5"-150mm - 5X7"-240mm - 8X10"-360mm

هر چه عدد لنز از عدد نرمال کوچکتر باشد آن لنز برای آن دوربین واید است.

هر چه عدد لنز از عدد نرمال بزرگتر باشد آن لنز برای آن دوربین تله است.

بیشترین کاربرد لنزهای واید در طبیعت و معماری و لنزهای تله در کارهای خبری و ورزشی است.

اگر لنزی زاویه دیدن آن توسط اهرمی که فاصله عدسی‌ها را کم و زیاد می‌کند تغییر کند به این لنزها زوم Zoom می‌گویند که امروزه از واید 18 تا تله 300 در یک لنز زوم جا گرفته است.

نوری را که وارد دوربین می‌شود توسط دو عامل کنترل می‌کنیم:

۱- دیافراگم

پرده‌ای که بین عدسی‌های لنز قرار گرفته و از وسط باز و بسته میشود که اعداد آن عبارتند از:

1     1.2    2    2.8    4    5.6     8     11    16     22    32     45     64      90   ...

نــــور کمتر     بستــــه‌تر  <------------------------>    بــازتر    نـــــور بیشــــــتر

خواص آن: هر دیافراگمی نصف دیافراگم قبلی و دو برابر بعدی نــور عبور می‌دهد

هر چه دیافراگم بسته‌تر باشد سوژه‌های دور از یکدیگر واضح‌تر می‌شوند در نتیجه هر وقت باید زمینه‌ی پشت سوژه در عکاسی کاملاً محو باشد باید با دیافراگم بازتر عکاسی کرد یا فاصله‌ی زمینه را با سوژه زیادتر کرد.

و یا هر وقت در طبیعت یا معماری احتیاج به وضوح از نزدیک تا بینهایت داریم باید با دیافراگم‌های بسته‌تر عکاسی کنیم.

 

۲- سرعت

پرده‌ای است که یا بین عدسی‌های لنز یا جلوی فیلم قرار گرفته که با زمان کوتاه یا زمان طولانی باز و بسته شدن ورود مقدار نــور را کم یا زیاد می‌کند. اعداد آن بر حسب مخرج کسر ثانیه می‌باشد:

B     1    2     4     8    15    30    60    125    250    500   1000   2000   4000

نــــور کمتر    سریـــعتر  < - - - - - - - -  - - - - - - - >    آهسته‌تر    نــــور بیشـــــــتر

خواص آن: هر سرعتی نصف سرعت قبلی و دو برابر سرعت بعدی نــور عبور می‌دهد.

               هر چه سرعت بیشتر باشد سوژه‌های در حال حرکت واضح‌تر می‌شوند.

در نتیجه اگر بخواهیم از یک ماشین در حال حرکت یا یک اسکی باز در حال فرود عکس واضح بگیریم باید حتماً از سرعت‌های زیاد استفاده کنیم و یا اگر بخواهیم حرکت یک موضوع را بصورت محو یا کشیده نشان بدهیم باید با سرعت‌های آهسته عکاسی کنیم.

 

 فیلم

صفحه‌ای در قدیم از جنس شیشه و امروز از جنس تلق در داخل دوربین قرار می‌گیرد که تصویر توسط لنز و دوربین و با کنترل مقدار نور توسط سرعت و دیافراگم بر روی این صفحه حساس منعکس می‌شود.

خواص فیلم:

۱- چاپ مکرر        ۲- چاپ در ابعاد مختلف          ۳- تغییرات در رنگ عکس

 حساسیت فیلم

دو نوع تقسیم بندی در جهان وجود دارد:

DIN:  Deutsche Industrie Normen

ASA: American Standard Association

امروزه از ترکیب آنها ISO را استفاده میکنید که مخفف:

International Standard Organisation

DIN به صورت اعداد مرتب و ASA به صورت مضاعف زیاد می‌شوند

هر سه DIN یا هر مضاعف ASA برابر یک واحد نوری (یک دیافراگم یا سرعت) قدرت دارد.

  • هر چه هالوژن‌های فیلم تعدادشان بیشتر و ابعادشان ریزتر باشد حساسیت فیلم کمتر است
  • هر چه هالوژن‌ها درشت‌تر و کمتر باشند حساسیت فیلم بیشتر است
  • هر چه حساسیت فیلم کمتر باشد کنتراست آن فیلم بیشتر و گرین آن کمتر است
  • هر چه حساسیت فیلم بیشتر باشد کنتراست آن فیلم کمتر و گرین آن بیشتر است

در درس‌های مختلف گذشته باندازه کافی درباره کنتراست و گرین نوشته‌ام.

کنتراست در عکاسی آنقدر اهمیت دارد که دست‌اندرکاران شیمی و فیزیک را از سال‌ها قبل مجبور کرده که فکری برای کنترل و یا تغییر کنتراست در تصویر بکنند. به همین دلیل داروهای ظهور و چاپ جداگانه مخصوص برای کم و زیاد کردن کنتراست ساخته‌اند. درجه حرارت داروها نیز در بالا و پائین بردن کنتراست مؤثر است. در ضمن کاغذهای متنوع با کنتراست‌های مختلف برای عکاسی ساخته‌اند. از لحظه عکاسی با کمک نور بعد با کمک تکنیک عکاسی و خانه‌ی آخر با کمک ظهور و چاپ تا آخرین لحظه کنتراست را میتوانیم کم و زیاد کنیم. با کمک این همه دوز و کلک توانسته‌ایم یک صحنه را از آنچه که می‌بینیم و هست، زیباتر و متفاوت‌تر نشان بدهیم.

 فیلم‌های رنگی

شرکت‌های جهانی اسلاید و نگاتیوهای تولیدی خود را به نام‌های فیلم‌های نــور روز Daylight و فیلم‌های نـور مصنوعی Tungstan عرضه می‌کنند. این تفاوت در درجه کلوین Kelvin آنهاست.

فیلم‌های نور روز برابر با ۵۵۰۰ درجه کلوین است و فیلم‌های نور مصنوعی برابر با ۳۲۰۰ درجه کلوین است. برای اصلاح رنگ و هم‌رنگی منابع نوری با فیلم باید از فیلترهای رنگی استفاده کرد.

غیر از مسئله حساسیت فیلم‌های رنگی از نظر دین (DIN) و ASA همانند سیاه و سفید انواع مختلف با حساسیت‌های مختلف جهت مصارف مختلف به بازار عرضه گردیده است. دو نوع فیلم رنگی از نظر جنس تولید میشود: ۱- اسلاید رنگی جهت چاپ کاتالوگ و برشور و یا نمایش روی پرده ۲- نگاتیو رنگی جهت چاپ عکس رنگی بر روی کاغذ رنگی که هر دو نوع فیلم هم از نظر تنوع حساسیت، اندازه و جنس در بازار تولید می‌گردد.

در ضمن برای کپی کردن از عکس و اسلاید و تابلو، نگاتیو مخصوصی به نام Internegativ ساخته میشود که در کشور ما غریبه است.

فیلم‌های اسلاید رنگی با لغت chrome و نگاتیو رنگی با لغت color مشخص میگردد که ربطی به حساسیت‌های مختلف آن ندارد. مثلاً کداک‌کروم مقصود اسلاید و کداک‌کالر مقصود نگاتیو است.

عکاسی رنگی در نورهائی که کلوین آنها با کلوین فیلم‌های نور روز و نور مصنوعی همخوانی ندارد باید توسط فیلترهای مخصوص اصلاح شود. این فیلترهای رنگی فقط برای بالانس کلوین منبع نوری با فیلم مورد استفاده ما ساخته شده و مصرف دیگری ندارد.

 

 فیلترهای عکاسی

شیشه‌ای است الوان که جلوی لنز پیچ میشود که باعث تغییراتی در تصویر می‌گردد. سه نوع فیلتر وجود دارد: فیلترهای سیاه و سفید، فیلترهای مشترک، فیلترهای رنگی.

فیلترهای سیاه و سفید باعث تغییرات در رنگ و کنتراست میشوند

  • زرد: آسمان سفید باقی نمانده و قدری خاکستری میشود
  • نارنجی: آسمان تیره‌تر شده و در هوای مه‌آلود کنتراست بیشتر میشود
  • قرمز: آسمان تیره شده افه شب بوجود میاید
  • سبز: رنگ‌های طبیعت و جنگل از هم تفکیک میشوند
  • سبززرد: باعث تیره‌تر شدن پوست صورت در عکاسی سیاه و سفید میشود

فیلترهای مشترک که روی رنگ‌ها اثری ندارند و عبارتند از فیلترهای خاکستری ND که فقط شدت نور را کم میکنند، پولار PL برای رفع انعکاس (غیر از فلز) استفاده میشود و فیلترهای حالت دهنده یا افکت که تغییراتی در فرم تصویر بوجود میاورد. مانند نرم کننده‌ها (سافتر)، ستاره شکل‌ها، نیمه ذره‌بینی‌ها و غیره.

فیلترهای رنگی (متعادل کننده کلوین) عبارتند:

سری ۸۱ ، صورتی رنگ و پائین آورنده کلوین است:

 81        81A        81B        81C        81D

مثلاً اگر در هوای ابری عکس رنگی بیاندازیم سفیدی چشم به علت بالا بودن کلوین نور روز، آبی خواهد شد که با این فیلترها ۸۱ اصلاح خواهد شد.

سری ۸۲ ، آبی رنگ و بالابرنده کلوین است:

82        82A        82B        82C

مثلاً اگر از شخصی با نور غروب آفتاب عکس بیاندازیم رنگ صورت شخص زردچوبه‌ای میشود که سری ۸۲ رنگ آن را اصلاح خواهد کرد.

سری ۸۰ ، سرمه‌ای رنگ است و برای فیلم‌های نور روز موقع عکاسی با چراغ‌های معمولی ساخته شده است.

80A        80B        80C        80D

مثلاً اگر در منزل با لامپ‌های معمولی از کسی عکس میاندازیم صورت او زرد‌قرمز خواهد شد که با سری ۸۰ عیب برطرف میگردد.

سری ۸۵ ، قهوه‌ی رنگ است و برای استفاده از فیلم‌های نور مصنوعی (Tungstan) در نور روز بکار میرود:

85A        85B        85C        85D

مثلاً اگر در طبیعت با فیلم مخصوص نور مصنوعی عکاسی کنیم زمین و زمان سرمه‌ای خواهد شد که با بکار بردن فیلترهای سری ۸۵ جبران خواهد شد.

 

موفق باشید

نوشته: مسعود معصومی

 

 

 

 

پيام هاي ديگران ()        link        جمعه ۱٥ آبان ۱۳۸۸ - مسعود معصومی